JRWA w systemie EZD RP
Jednolity Rzeczowy Wykaz Akt to fundament klasyfikacji dokumentów w każdej jednostce administracji publicznej. W systemie EZD RP JRWA jest wbudowane jako słownik klas przypisywanych do każdej zakładanej sprawy — wraz z odpowiednią kategorią archiwalną.
Czym jest JRWA i kto go ustala?
Jednolity Rzeczowy Wykaz Akt (JRWA) to systematyczny wykaz haseł rzeczowych opatrzonych symbolami klasyfikacyjnymi, według którego rejestruje się dokumenty i łączy je w akta spraw. Konstrukcja wykazu opiera się na klasyfikacji dziesiętnej i jest niezależna od struktury organizacyjnej jednostki — ta sama sprawa trafia do tej samej klasy niezależnie od tego, który wydział ją prowadzi.
Dla samorządu wykazy akt zawiera Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2011 r. (Dz.U. 2011 nr 14 poz. 67) — w czterech odrębnych załącznikach: nr 2 dla organów gminy i związków międzygminnych, nr 3 dla organów powiatu i starostw powiatowych, nr 4 dla organów samorządu województwa i urzędów marszałkowskich, nr 5 dla organów zespolonej administracji rządowej w województwie. Podmioty te stosują właściwy wykaz wprost — nie ustalają go samodzielnie, bo art. 6 ust. 2a ustawy archiwalnej wyłącza je z tego obowiązku.
Wykaz można natomiast uzupełnić. Zgodnie z art. 6 ust. 2d ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa lub wojewoda mogą — w porozumieniu z dyrektorem archiwum państwowego właściwego dla ich siedziby, w drodze zarządzenia — dodać klasy niezbędne do klasyfikacji nowych zadań, o ile nie narusza to konstrukcji klasyfikacji.
Inaczej wygląda to poza tym katalogiem. Samorządowe jednostki organizacyjne (MOPS, PCPR, ZGK, szkoły, przedszkola, biblioteki), szpitale, uczelnie i państwowe jednostki organizacyjne ustalają własny JRWA — na podstawie art. 6 ust. 2, w porozumieniu z Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych. Rozporządzenie z 2011 r. ich nie obejmuje.
JRWA w EZD RP
JRWA jest wbudowane w system jako słownik klas. Przy zakładaniu sprawy pracownik wybiera odpowiednie hasło z drzewa klasyfikacyjnego — kategoria archiwalna przypisuje się automatycznie.
Symbole klasyfikacyjne
Każde hasło JRWA ma unikalny symbol cyfrowy (np. 0142, 5520). To po nim system EZD RP identyfikuje grupę spraw — symbol staje się elementem numeru sprawy.
Kategorie archiwalne w JRWA
Każde hasło JRWA ma przypisaną kategorię archiwalną, która decyduje o losie dokumentacji po zakończeniu spraw. W EZD RP kategoria nadawana jest automatycznie na podstawie wyboru klasy JRWA przy zakładaniu sprawy.
Materiały archiwalne
Dokumentacja o trwałej wartości historycznej, kulturalnej, naukowej. Przechowywana wieczyście, po określonym czasie przekazywana do właściwego archiwum państwowego.
Przykłady: Uchwały rady, regulaminy organizacyjne, sprawozdania finansowe, akta osobowe
Dokumentacja niearchiwalna czasowa
Dokumentacja o czasowym znaczeniu praktycznym. Po upływie okresu przechowywania (np. B5, B10, B25, B50) podlega procedurze brakowania — niszczenia.
Przykłady: Korespondencja bieżąca, ewidencje, rejestry pomocnicze
Dokumentacja podlegająca ekspertyzie
Po upływie okresu przechowywania (np. BE5, BE10) podlega ekspertyzie archiwalnej. Archiwista decyduje: zniszczyć lub przekwalifikować na kategorię A.
Przykłady: Wybrane dokumenty operacyjne mogące mieć znaczenie historyczne
Dokumentacja krótkotrwała
Manipulacyjna dokumentacja o krótkotrwałym (do 1 roku) znaczeniu praktycznym. Po wykorzystaniu — makulatura, bez formalnej procedury brakowania.
Przykłady: Korespondencja informacyjna, kopie robocze, materiały pomocnicze
Procedura zmiany JRWA — krok po kroku
Identyfikacja potrzeby zmiany
Koordynator czynności kancelaryjnych (wyznaczony przez kierownika podmiotu — § 2 ust. 2 instrukcji kancelaryjnej) identyfikuje zadania, dla których w wykazie akt brakuje właściwych klas: nowe kompetencje, zmiany prawne, reorganizacja jednostki.
Przygotowanie projektu uzupełnienia
Opracowanie projektu zarządzenia z proponowanymi klasami — na niższych rzędach podziału, bez naruszania konstrukcji klasyfikacji dziesiętnej. Każda nowa klasa wymaga uzasadnienia i przypisania kategorii archiwalnej.
Uzgodnienie z archiwum państwowym
Projekt przekazywany jest do uzgodnienia z dyrektorem archiwum państwowego właściwego dla siedziby organu. Archiwum opiniuje propozycje pod kątem zgodności z przepisami archiwalnymi (art. 6 ust. 2d ustawy archiwalnej).
Wydanie zarządzenia
Po uzgodnieniu z archiwum państwowym wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa lub wojewoda wydaje zarządzenie wprowadzające uzupełniony wykaz akt. Określa datę wejścia w życie i zasady stosowania do spraw rozpoczętych.
Aktualizacja JRWA w EZD RP
Administrator systemu wprowadza zaktualizowane JRWA do EZD RP. System pozwala wprowadzić wersjonowanie — sprawy założone przed zmianą zachowują pierwotną klasyfikację, nowe stosują zaktualizowaną.
Co daje JRWA wbudowane w EZD RP?
Klasyfikacja w systemie elektronicznym eliminuje większość problemów znanych z papierowego obiegu dokumentów.
Automatyczna kategoryzacja
Po wybraniu hasła JRWA system automatycznie przypisuje kategorię archiwalną (A, B5, BE10 itd.). Pracownik nie musi pamiętać reguł.
Numeracja spraw zgodna z JRWA
System generuje numer sprawy zawierający symbol JRWA — pełna zgodność z instrukcją kancelaryjną bez ryzyka błędu.
Automatyzacja archiwizacji
Po zakończeniu sprawy EZD RP wie, kiedy dokumenty mają być przekazane do archiwum państwowego lub zbrakowane.
Wyszukiwanie pełnotekstowe
Wszystkie sprawy są przeszukiwalne po haśle JRWA, kategorii archiwalnej, dacie zakończenia. Cenne przy kontroli i sprawozdaniach.
Drzewo klas — pełna struktura
JRWA prezentowane jest jako rozwijalne drzewo z opisem każdego hasła. Wybór klasy zajmuje sekundy zamiast minut przeglądania spisu.
Walidacja kompletności
EZD RP nie pozwala założyć sprawy bez przypisania klasy JRWA — eliminuje zjawisko spraw bez klasyfikacji znanych z papierowej dokumentacji.
Najczęściej zadawane pytania o JRWA
Co to jest JRWA?
JRWA (Jednolity Rzeczowy Wykaz Akt) to systematyczny wykaz haseł rzeczowych opatrzonych symbolami klasyfikacyjnymi, według którego rejestruje się dokumenty i łączy je w akta spraw. Dla organów samorządu terytorialnego wykazy akt stanowią załączniki nr 2–5 do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2011 r. (Dz.U. 2011 nr 14 poz. 67) — po jednym dla każdego typu jednostki. Każde hasło JRWA ma przypisaną kategorię archiwalną (A, B, BE, Bc).
Kto ustala JRWA dla jednostki?
To zależy od typu jednostki. Organy gminy i związków międzygminnych, organy powiatu, organy samorządu województwa oraz organy zespolonej administracji rządowej w województwie stosują wykaz akt wprost z rozporządzenia — nie ustalają go samodzielnie (art. 6 ust. 2a ustawy archiwalnej). Wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa lub wojewoda mogą natomiast uzupełnić ten wykaz zarządzeniem, w porozumieniu z dyrektorem archiwum państwowego właściwego dla ich siedziby — jeżeli jest to niezbędne do klasyfikacji nowych zadań i nie narusza konstrukcji klasyfikacji (art. 6 ust. 2d). Pozostałe podmioty — m.in. samorządowe jednostki organizacyjne, szkoły, szpitale i uczelnie — ustalają własny JRWA w trybie art. 6 ust. 2, w porozumieniu z Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych.
Czym różnią się kategorie A, B, BE i Bc?
Kategoria A — materiały archiwalne o trwałej wartości historycznej (przechowywane wieczyście, przekazywane do archiwum państwowego). Kategoria B — dokumentacja niearchiwalna o czasowym znaczeniu praktycznym, przechowywana 5/10/25/50 lat i podlegająca brakowaniu. Kategoria BE — dokumentacja podlegająca po okresie przechowywania ekspertyzie archiwalnej (zniszczyć lub przekwalifikować na A). Kategoria Bc — dokumentacja krótkotrwała (do 1 roku), bez formalnej procedury brakowania.
Czy każdy urząd ma takie samo JRWA?
Urzędy tego samego typu — tak. Rozporządzenie PRM zawiera cztery odrębne wykazy akt: dla organów gminy i związków międzygminnych (załącznik nr 2), organów powiatu i starostw powiatowych (nr 3), organów samorządu województwa i urzędów marszałkowskich (nr 4) oraz organów zespolonej administracji rządowej w województwie (nr 5). Wszystkie gminy w Polsce startują więc z tego samego wykazu. Różnice pojawiają się dopiero wtedy, gdy jednostka uzupełni go zarządzeniem o klasy dla nowych zadań. Rozporządzenie nie obejmuje natomiast szkół, szpitali, uczelni ani samorządowych jednostek organizacyjnych — te mają własne wykazy akt, uzgadniane indywidualnie.
Jak uzupełnić JRWA o nowe klasy?
Procedura składa się z 5 kroków: 1) identyfikacja potrzeby przez koordynatora czynności kancelaryjnych, 2) przygotowanie projektu zarządzenia z proponowanymi klasami, 3) uzgodnienie projektu z dyrektorem właściwego archiwum państwowego, 4) wydanie zarządzenia przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starostę, marszałka województwa lub wojewodę, 5) wprowadzenie zmian w systemie EZD RP. Uzupełnienie musi być niezbędne do klasyfikacji nowych zadań i nie może naruszać konstrukcji klasyfikacji dziesiętnej — nie da się nim „przemeblować" istniejącego wykazu.
Jak JRWA jest zaimplementowane w systemie EZD RP?
JRWA w EZD RP jest wbudowane jako słownik klas prezentowany w formie rozwijalnego drzewa klasyfikacyjnego. Przy zakładaniu sprawy pracownik wybiera odpowiednie hasło — system automatycznie nadaje numer sprawy zawierający symbol JRWA i przypisuje kategorię archiwalną. System nie pozwala założyć sprawy bez klasyfikacji JRWA, co eliminuje zjawisko spraw bez kategorii znanych z papierowego obiegu.
Czy zmiana JRWA wpływa na sprawy już założone?
EZD RP obsługuje wersjonowanie JRWA. Sprawy założone przed wprowadzeniem zmian zachowują pierwotną klasyfikację (tę obowiązującą w momencie ich założenia), a nowe sprawy stosują zaktualizowaną wersję JRWA. To zapewnia zgodność z zasadą trwałości oznaczenia archiwalnego.
Czy pomagacie w uzupełnieniu i wdrożeniu JRWA?
Tak. Oferujemy: przegląd stosowanego wykazu akt pod kątem pokrycia realizowanych zadań i jakości oznaczeń, opracowanie projektu uzupełnienia, przygotowanie dokumentacji do uzgodnienia z archiwum państwowym, konfigurację wykazu w EZD RP oraz szkolenie pracowników z klasyfikacji. Przegląd JRWA jest standardową częścią naszego audytu przedwdrożeniowego EZD RP.
Źródła urzędowe
Informacje na tej stronie opieramy na oficjalnych publikacjach i aktach prawnych. Stan na: lipiec 2026.
- Rozporządzenie PRM z 18 stycznia 2011 r. (Dz.U. 2011 nr 14 poz. 67) — wykazy akt w załącznikach nr 2–5 (odrębnie dla gmin, powiatów, województw i zespolonej administracji rządowej); § 4 — zasady konstrukcji wykazu
- Ustawa z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach — art. 6 ust. 2 — własny JRWA w porozumieniu z NDAP; ust. 2a — wyłączenie organów JST; ust. 2d — uzupełnianie wykazu zarządzeniem
- Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych — właściwy organ w sprawach uzgodnień JRWA i nadzoru archiwalnego
- EZD RP — portal gov.pl — obsługa klasyfikacji i kategorii archiwalnych w systemie
Potrzebujesz pomocy z aktualizacją JRWA?
Pomożemy zaktualizować Twoje JRWA, przeprowadzić uzgodnienia z archiwum państwowym i wdrożyć zmiany w systemie EZD RP — bez ryzyka błędu.