Przejdź do treści

Obowiązek od 1 stycznia 2028 r. Każda jednostka sektora publicznego musi prowadzić sprawy w systemie klasy EZD. EZD RP spełnia ten wymóg bezpłatnie. Sprawdź gotowość

Załączniki nr 2–5 do Rozporządzenia PRM z 18 stycznia 2011 r.

JRWA w systemie EZD RP

Jednolity Rzeczowy Wykaz Akt to fundament klasyfikacji dokumentów w każdej jednostce administracji publicznej. W systemie EZD RP JRWA jest wbudowane jako słownik klas przypisywanych do każdej zakładanej sprawy — wraz z odpowiednią kategorią archiwalną.

Czym jest JRWA i kto go ustala?

Jednolity Rzeczowy Wykaz Akt (JRWA) to systematyczny wykaz haseł rzeczowych opatrzonych symbolami klasyfikacyjnymi, według którego rejestruje się dokumenty i łączy je w akta spraw. Konstrukcja wykazu opiera się na klasyfikacji dziesiętnej i jest niezależna od struktury organizacyjnej jednostki — ta sama sprawa trafia do tej samej klasy niezależnie od tego, który wydział ją prowadzi.

Dla samorządu wykazy akt zawiera Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2011 r. (Dz.U. 2011 nr 14 poz. 67) — w czterech odrębnych załącznikach: nr 2 dla organów gminy i związków międzygminnych, nr 3 dla organów powiatu i starostw powiatowych, nr 4 dla organów samorządu województwa i urzędów marszałkowskich, nr 5 dla organów zespolonej administracji rządowej w województwie. Podmioty te stosują właściwy wykaz wprost — nie ustalają go samodzielnie, bo art. 6 ust. 2a ustawy archiwalnej wyłącza je z tego obowiązku.

Wykaz można natomiast uzupełnić. Zgodnie z art. 6 ust. 2d ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa lub wojewoda mogą — w porozumieniu z dyrektorem archiwum państwowego właściwego dla ich siedziby, w drodze zarządzenia — dodać klasy niezbędne do klasyfikacji nowych zadań, o ile nie narusza to konstrukcji klasyfikacji.

Inaczej wygląda to poza tym katalogiem. Samorządowe jednostki organizacyjne (MOPS, PCPR, ZGK, szkoły, przedszkola, biblioteki), szpitale, uczelnie i państwowe jednostki organizacyjne ustalają własny JRWA — na podstawie art. 6 ust. 2, w porozumieniu z Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych. Rozporządzenie z 2011 r. ich nie obejmuje.

JRWA w EZD RP

JRWA jest wbudowane w system jako słownik klas. Przy zakładaniu sprawy pracownik wybiera odpowiednie hasło z drzewa klasyfikacyjnego — kategoria archiwalna przypisuje się automatycznie.

Symbole klasyfikacyjne

Każde hasło JRWA ma unikalny symbol cyfrowy (np. 0142, 5520). To po nim system EZD RP identyfikuje grupę spraw — symbol staje się elementem numeru sprawy.

Kategorie archiwalne w JRWA

Każde hasło JRWA ma przypisaną kategorię archiwalną, która decyduje o losie dokumentacji po zakończeniu spraw. W EZD RP kategoria nadawana jest automatycznie na podstawie wyboru klasy JRWA przy zakładaniu sprawy.

A

Materiały archiwalne

Dokumentacja o trwałej wartości historycznej, kulturalnej, naukowej. Przechowywana wieczyście, po określonym czasie przekazywana do właściwego archiwum państwowego.

Przykłady: Uchwały rady, regulaminy organizacyjne, sprawozdania finansowe, akta osobowe

B

Dokumentacja niearchiwalna czasowa

Dokumentacja o czasowym znaczeniu praktycznym. Po upływie okresu przechowywania (np. B5, B10, B25, B50) podlega procedurze brakowania — niszczenia.

Przykłady: Korespondencja bieżąca, ewidencje, rejestry pomocnicze

BE

Dokumentacja podlegająca ekspertyzie

Po upływie okresu przechowywania (np. BE5, BE10) podlega ekspertyzie archiwalnej. Archiwista decyduje: zniszczyć lub przekwalifikować na kategorię A.

Przykłady: Wybrane dokumenty operacyjne mogące mieć znaczenie historyczne

Bc

Dokumentacja krótkotrwała

Manipulacyjna dokumentacja o krótkotrwałym (do 1 roku) znaczeniu praktycznym. Po wykorzystaniu — makulatura, bez formalnej procedury brakowania.

Przykłady: Korespondencja informacyjna, kopie robocze, materiały pomocnicze

Procedura zmiany JRWA — krok po kroku

1

Identyfikacja potrzeby zmiany

Koordynator czynności kancelaryjnych (wyznaczony przez kierownika podmiotu — § 2 ust. 2 instrukcji kancelaryjnej) identyfikuje zadania, dla których w wykazie akt brakuje właściwych klas: nowe kompetencje, zmiany prawne, reorganizacja jednostki.

2

Przygotowanie projektu uzupełnienia

Opracowanie projektu zarządzenia z proponowanymi klasami — na niższych rzędach podziału, bez naruszania konstrukcji klasyfikacji dziesiętnej. Każda nowa klasa wymaga uzasadnienia i przypisania kategorii archiwalnej.

3

Uzgodnienie z archiwum państwowym

Projekt przekazywany jest do uzgodnienia z dyrektorem archiwum państwowego właściwego dla siedziby organu. Archiwum opiniuje propozycje pod kątem zgodności z przepisami archiwalnymi (art. 6 ust. 2d ustawy archiwalnej).

4

Wydanie zarządzenia

Po uzgodnieniu z archiwum państwowym wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa lub wojewoda wydaje zarządzenie wprowadzające uzupełniony wykaz akt. Określa datę wejścia w życie i zasady stosowania do spraw rozpoczętych.

5

Aktualizacja JRWA w EZD RP

Administrator systemu wprowadza zaktualizowane JRWA do EZD RP. System pozwala wprowadzić wersjonowanie — sprawy założone przed zmianą zachowują pierwotną klasyfikację, nowe stosują zaktualizowaną.

Co daje JRWA wbudowane w EZD RP?

Klasyfikacja w systemie elektronicznym eliminuje większość problemów znanych z papierowego obiegu dokumentów.

Automatyczna kategoryzacja

Po wybraniu hasła JRWA system automatycznie przypisuje kategorię archiwalną (A, B5, BE10 itd.). Pracownik nie musi pamiętać reguł.

📄

Numeracja spraw zgodna z JRWA

System generuje numer sprawy zawierający symbol JRWA — pełna zgodność z instrukcją kancelaryjną bez ryzyka błędu.

📦

Automatyzacja archiwizacji

Po zakończeniu sprawy EZD RP wie, kiedy dokumenty mają być przekazane do archiwum państwowego lub zbrakowane.

🗄️

Wyszukiwanie pełnotekstowe

Wszystkie sprawy są przeszukiwalne po haśle JRWA, kategorii archiwalnej, dacie zakończenia. Cenne przy kontroli i sprawozdaniach.

🌳

Drzewo klas — pełna struktura

JRWA prezentowane jest jako rozwijalne drzewo z opisem każdego hasła. Wybór klasy zajmuje sekundy zamiast minut przeglądania spisu.

⚠️

Walidacja kompletności

EZD RP nie pozwala założyć sprawy bez przypisania klasy JRWA — eliminuje zjawisko spraw bez klasyfikacji znanych z papierowej dokumentacji.

Najczęściej zadawane pytania o JRWA

Co to jest JRWA?

JRWA (Jednolity Rzeczowy Wykaz Akt) to systematyczny wykaz haseł rzeczowych opatrzonych symbolami klasyfikacyjnymi, według którego rejestruje się dokumenty i łączy je w akta spraw. Dla organów samorządu terytorialnego wykazy akt stanowią załączniki nr 2–5 do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2011 r. (Dz.U. 2011 nr 14 poz. 67) — po jednym dla każdego typu jednostki. Każde hasło JRWA ma przypisaną kategorię archiwalną (A, B, BE, Bc).

Kto ustala JRWA dla jednostki?

To zależy od typu jednostki. Organy gminy i związków międzygminnych, organy powiatu, organy samorządu województwa oraz organy zespolonej administracji rządowej w województwie stosują wykaz akt wprost z rozporządzenia — nie ustalają go samodzielnie (art. 6 ust. 2a ustawy archiwalnej). Wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa lub wojewoda mogą natomiast uzupełnić ten wykaz zarządzeniem, w porozumieniu z dyrektorem archiwum państwowego właściwego dla ich siedziby — jeżeli jest to niezbędne do klasyfikacji nowych zadań i nie narusza konstrukcji klasyfikacji (art. 6 ust. 2d). Pozostałe podmioty — m.in. samorządowe jednostki organizacyjne, szkoły, szpitale i uczelnie — ustalają własny JRWA w trybie art. 6 ust. 2, w porozumieniu z Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych.

Czym różnią się kategorie A, B, BE i Bc?

Kategoria A — materiały archiwalne o trwałej wartości historycznej (przechowywane wieczyście, przekazywane do archiwum państwowego). Kategoria B — dokumentacja niearchiwalna o czasowym znaczeniu praktycznym, przechowywana 5/10/25/50 lat i podlegająca brakowaniu. Kategoria BE — dokumentacja podlegająca po okresie przechowywania ekspertyzie archiwalnej (zniszczyć lub przekwalifikować na A). Kategoria Bc — dokumentacja krótkotrwała (do 1 roku), bez formalnej procedury brakowania.

Czy każdy urząd ma takie samo JRWA?

Urzędy tego samego typu — tak. Rozporządzenie PRM zawiera cztery odrębne wykazy akt: dla organów gminy i związków międzygminnych (załącznik nr 2), organów powiatu i starostw powiatowych (nr 3), organów samorządu województwa i urzędów marszałkowskich (nr 4) oraz organów zespolonej administracji rządowej w województwie (nr 5). Wszystkie gminy w Polsce startują więc z tego samego wykazu. Różnice pojawiają się dopiero wtedy, gdy jednostka uzupełni go zarządzeniem o klasy dla nowych zadań. Rozporządzenie nie obejmuje natomiast szkół, szpitali, uczelni ani samorządowych jednostek organizacyjnych — te mają własne wykazy akt, uzgadniane indywidualnie.

Jak uzupełnić JRWA o nowe klasy?

Procedura składa się z 5 kroków: 1) identyfikacja potrzeby przez koordynatora czynności kancelaryjnych, 2) przygotowanie projektu zarządzenia z proponowanymi klasami, 3) uzgodnienie projektu z dyrektorem właściwego archiwum państwowego, 4) wydanie zarządzenia przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starostę, marszałka województwa lub wojewodę, 5) wprowadzenie zmian w systemie EZD RP. Uzupełnienie musi być niezbędne do klasyfikacji nowych zadań i nie może naruszać konstrukcji klasyfikacji dziesiętnej — nie da się nim „przemeblować" istniejącego wykazu.

Jak JRWA jest zaimplementowane w systemie EZD RP?

JRWA w EZD RP jest wbudowane jako słownik klas prezentowany w formie rozwijalnego drzewa klasyfikacyjnego. Przy zakładaniu sprawy pracownik wybiera odpowiednie hasło — system automatycznie nadaje numer sprawy zawierający symbol JRWA i przypisuje kategorię archiwalną. System nie pozwala założyć sprawy bez klasyfikacji JRWA, co eliminuje zjawisko spraw bez kategorii znanych z papierowego obiegu.

Czy zmiana JRWA wpływa na sprawy już założone?

EZD RP obsługuje wersjonowanie JRWA. Sprawy założone przed wprowadzeniem zmian zachowują pierwotną klasyfikację (tę obowiązującą w momencie ich założenia), a nowe sprawy stosują zaktualizowaną wersję JRWA. To zapewnia zgodność z zasadą trwałości oznaczenia archiwalnego.

Czy pomagacie w uzupełnieniu i wdrożeniu JRWA?

Tak. Oferujemy: przegląd stosowanego wykazu akt pod kątem pokrycia realizowanych zadań i jakości oznaczeń, opracowanie projektu uzupełnienia, przygotowanie dokumentacji do uzgodnienia z archiwum państwowym, konfigurację wykazu w EZD RP oraz szkolenie pracowników z klasyfikacji. Przegląd JRWA jest standardową częścią naszego audytu przedwdrożeniowego EZD RP.

Źródła urzędowe

Informacje na tej stronie opieramy na oficjalnych publikacjach i aktach prawnych. Stan na: lipiec 2026.

Potrzebujesz pomocy z aktualizacją JRWA?

Pomożemy zaktualizować Twoje JRWA, przeprowadzić uzgodnienia z archiwum państwowym i wdrożyć zmiany w systemie EZD RP — bez ryzyka błędu.